Pompoenenboekje

Pompoenen bij Halloween

Behalve om te eten, worden pompoenen ook gebruikt bij Halloween. Uitgeholde pompoenen, voorzien van uitgesneden ogen en mond, komen vooral in het donker goed tot hun recht met een kaarsje erin. Het verhaal gaat dat deze traditie is ontstaan naar aanleiding van de avonturen van een Ier, luisterend naar de naam Jack:

 

Jack was niet de meest plezierige persoonlijkheid. Hij was vaak dronken en ging dan op de vuist. Verder was hij gierig en begroog iedereen die zaken met hem wilde doen. Maar hij was ook heel slim.

Als gevolg van zijn levenswijze vond de duivel het tijd worden om zijn ziel te komen opeisen. Hij zocht Jack op in de kroeg. Jack wilde echter blijven leven en smeekte om uitstel. Toen de duivel daar niets van wilde weten, vroeg Jack om nog één drankje te mogen bestellen voor hij zou sterven. Hij bood de duivel ook een biertje aan. Op het moment dat er afgerekend moest worden, bleek Jack niet genoeg geld bij zich te hebben. Hij vroeg de duivel of die voor heel even de gedaante van een geldstuk aan wilde nemen, zodat hij kon betalen. De duivel ging akkoord, maar Jack was sluw, en hield zich niet aan de afspraken. Want voordat de duivel zich weer kon terug veranderen, stopte Jack het geldstuk in zijn zak, waar hij ook een zilveren kruisje bewaarde. Hierdoor was het voor de duivel onmogelijk om zich terug te veranderen. Woedend beval hij Jack om hem vrij te laten. Jack liet zich echter niet intimideren en gooide het op een akkoordje. Hij beloofde de duivel vrij te laten op voorwaarde dat de duivel Jack een jaar lang niet zou lastigvallen. De duivel kon niet anders dan hiermee instemmen. Jack besloot een nieuw leven beginnen, zoveel goed te doen, dat de duivel geen interesse meer in hem zou hebben. In eerste instantie lukte dat ook: hij vond een baan, trouwde en was een goede echtgenoot. Maar uiteindelijk bleken de verleidingen van zijn oude en makkelijke leventje te groot voor hem en ging hij weer het slechte pad op. Dit tot groot verdriet van zijn vrouw.

De duivel had Jack in de gaten gehouden. Dus exact een jaar na hun vorige ontmoeting kwam hij nogmaals bij Jack op bezoek. Hij was vastbesloten Jack mee te nemen naar de hel. Jack leek nu bereid om mee te gaan. Hij nam rustig afscheid van zijn vrouw, en liep mee naar buiten. Ze liepen langs een appelboom vol met zacht geurende appels. Jack keek de duivel aan en vroeg of hij nog een laatste appeltje mocht eten voor hij naar de hel zou gaan. De duivel streek over zijn hart en ging akkoord. Jack probeerde in de boom te klimmen, maar het lukte hem niet, hij viel er steeds uit. Na een kwartiertje ploeteren vroeg Jack of de duivel zo vriendelijk wilde zijn om te helpen. De duivel had niet in de gaten dat dit een valstrik was, en klom in de boom om een appeltje te plukken. Snel kerfde Jack met zijn mes een kruis in de stam van de boom. Opnieuw zat de duivel gevangen. De duivel dreigde en smeekte en uiteindelijk was Jack bereid om hem te laten gaan. Natuurlijk niet zonder een voorwaarde. De duivel zou Jack maar liefst 10 jaar met rust moeten laten. Weer had de duivel geen keus en stemde knarsetandend toe.

Zijn ongezonde levensstijl zorgde er echter voor dat Jack al een jaar later stierf. Hij klopte eerst aan bij de poorten van de hemel. Maar vanwege zijn slechte levenswandel mocht hij niet naar binnen. Er zat niets anders op om onderdak te vragen in de hel. De duivel was zijn vernederingen echter nog lang niet vergeten en hij liet Jack niet binnen. Jack werd wanhopig, smeekte of hij toch naar binnen mocht, hij had immers geen enkele plek om naar toe te gaan. De duivel liet zich niet vermurwen, en smeet Jack terug op de aarde. Omdat hij niet de beroerdste wilde zijn, gooide hij Jack nog een gloeiend kooltje achterna om zich te wapenen tegen de duisternis en zijn weg te verlichten. Om dit kooltje langer te laten branden, stopte Jack het in een uitgeholde knol.

 

Zo ontstond, aldus deze legende, de eerste lantaarn. De Ieren gebruikten vroeger vaker knollen als lantaarn. Deze worden nog steeds Jack-o’-lantern genoemd. Ierse immigranten in Amerika vonden dat pompoenen geschikter waren dan knollen om als lantaarn te gebruiken. Ze hebben ook de kunst van het pompoensnijden naar Amerika gebracht. Langzamerhand zie je ook in onze contreien rond Halloween steeds meer uitgesneden pompoenen

 

Halloween is een oud Keltisch feest dat wordt gevierd op 31 oktober, de avond voor Allerheiligen, 1 november. Bovendien begon de oud Iers-Keltische kalender op 1 november, dus 31 oktober was oudejaarsavond. De Kelten geloofden dat op die dag de geesten van alle gestorvenen van het afgelopen jaar terug kwamen om te proberen een levend lichaam in bezit te nemen voor het komende jaar. Om de boze geesten af te weren droegen de Kelten maskers. Toen de Romeinen de Britse eilanden binnenvielen, vermengden ze de Keltische traditie met hun eigen tradities, die eind oktober natuurlijk de viering van de oogst betroffen, en ook het eren van de doden. De Ieren hebben deze traditie meegenomen toen ze massaal naar Amerika emigreerden. Daar leerden ze de pompoen kennen. Ook de eng uitgesneden pompoenengezichten zullen boze geesten afweren

 

Van een pompoen een Haloween-lantaarn maken Neem een mooi gevormde pompoen met een regelmatig gevormde onderkant, zodat je lantaarn straks stevig kan blijven staan. Snij eventueel een stukje van de onderkant af, om een mooie platte en dus stevige onderkant te creëren.

Snij met een scherp mes eerst het bovenste kwart van de pompoen af.

De onderste driekwart kan je nu goed uithollen, door met een lepel al het vruchtvlees weg te halen.

Schraap met een lepel de binnenkant van de pompoen grondig schoon. Verwijder zoveel als mogelijk vruchtvlees. Resten van zaadlijsten en vruchtvlees die blijven zitten, versnellen het verrottingsproces en dus ook het in elkaar vallen van je kunstwerkje. Door de binnenkant in te smeren met bijvoorbeeld vaseline blijft de uitgesneden pompoen nog iets langer mooi. Maak met een stift een tekening van een eng gezicht op de pompoen.

Snij met een scherp mesje (er zijn zelfs speciale mesjes op de markt) het getekende gezichtje uit.

Je kunt het bovenste stuk van de pompoen als een hoedje op het gezicht plaatsen.

Maar je kunt ook met andijvie of stro haar maken. In dat laatste geval kun je natuurlijk geen waxinelichtje in de pompoen aansteken. Een elektrisch lichtje kan dan uitkomst bieden.

halloween
 

"Het Pompoenenboekje" is uitgegeven door Uitgeverij Schors - Amsterdam - 2007
ISBN 978-90-6378-733-2 - NUR 444, 441, 720 - SBO 30