Pompoenenboekje

De pompoenplant

De plantenfamilie waaronder de pompoen hoort is groot en uitgebreid. Het is de familie waartoe bijvoorbeeld ook meloenen sierkalebassen, courgettes, patissons, komkommers en augurken, gerekend worden. De Latijnse naam voor deze familie is Cucurbita Pepo. Net als de banaan, de tomaat, de komkommer of de courgette, behoort de pompoen tot de botanische familie van de bessen. Dus de pompoen behoort eigenlijk de grootste bes van de wereld.

De pompoen is een éénjarige klimplant die in Midden-Amerika in het wild voorkomt, maar die ook in ons klimaat goed groeit. De kruipende stengels met klimranken kunnen wel zeven meter lang worden. Een bekend grapje over pompoenen is, dat de mooiste van jouw pompoenen altijd groeit in de tuin van de buren. Soms klimmen die uitlopers van de pompoenplant in struiken, hekjes, maïsplanten of andere objecten die zij onderweg tegen komen. Aan de stengel zitten zogenaamde hechtwortels, hiermee kan de pompoenplant zich vasthechten.

De pompoen is een tweehuizige plant. Dat wil zeggen dat er aan iedere plant zowel mannelijke als vrouwelijk bloemen komen. Ongeveer twee maanden na het zaaien komen eerst de grote gele mannelijke bloemen aan de plant. Later komen er ook vrouwelijke bloemen aan. Deze zijn te herkennen doordat er onder de bloem een klein pompoentje is gevormd. Dat kleine pompoentje begint direct na de bevruchting te groeien. Als er geen bevruchting plaatsvindt, zal dat minipompoentje dus niet uitgroeien tot een echte pompoen. pompoenen worden geoogst in september en zijn bewaarbaar tot in het voorjaar.

Soorten

Er zijn ontzettend veel verschillende pompoenen. Het gaat in het kader van dit kookboek te ver alle soorten pompoenen te noemen. Ik beperk me tot de pompoenen die in Nederland het best te verkrijgen zijn.

De pompoen die je het meest in de Nederlandse winkels vindt is de Hokkaidopompoen (genoemd naar het Japanse eiland Hokkaido). Ook van de hokkaidopompoenen zijn weer veel ondersoorten. Vooral de bolronde oranje en groene pompoenen met hun iets afgeplatte bovenkant is populair in Nederland. Ze worden bij ons meestal gewoon hokkaido's genoemd. Hoewel de oranje ook bekend staan onder de naam red kuri. Als je deze pompoenen in de winkel ziet, wegen ze meestal tussen de 800 gram en 1,5 kilo. Volkstuinders halen ook kleinere en soms ook nog grotere van hun tuin. Zoals gezegd zijn de meest verkocht Hokkaido’s in Nederland groen of oranje. De groene is wat droger van structuur en wat zoeter dan de oranje. De hokkaidopompoen behoort tot de meest smaakvolle onder de pompoenen.

Soms vind je in de Turkse winkels of bij de goed gesorteerde groenteboer ook butternutpompoenen. Deze zien er een beetje uit als een grote zalmrozige peer. Ze hebben veel minder pitten en zaadlijsten dan de hokkaidopompoenenen ze zijn nog zoeter. Vandaar dat in Amerika deze butternut traditioneel wordt gebruikt voor hun pumkinpie.

In Turkse en Marokkaanse winkels kan je soms een stuk van een reuzenpompoen kopen. Reuzenpompoenen kunnen en gewicht hebben van 4 kilo (de rode centaar) tot wel 250 kilo (Atlantic giant). Meestal hebben de reuzepompoenen minder smaak dan hun kleinere soortgenoten.

Heel soms is er ergens een spaghettipompoen te koop. Deze variëteit heeft dezelfde bewaarmogelijkheden als winterpompoenen maar de schil is minder hard. Er zit niet veel smaak aan het vruchtvlees en de structuur ervan is draderig. Het is zeker geen pompoen voor beginnende pompoeneters.

Een heel mooie pompoen die je nog wel eens op pompoenboerderijen en op volkstuinen ziet is de festival. Met grove ribbels en verschillende kleuren is deze pompoen een lust voor het oog. En hij smaakt ook nog eens goed.

Op pompoenboerderijen en shows zijn vele andere soorten pompoenen te koop. Vaak verkopen ze daar ook de zaden van deze pompoenen. De volkstuinder kan bijna eindeloos experimenteren. Ook via het internet zijn honderden verschillende pompoenzaden gemakkelijk te verkrijgen.

Eetbare delen

In Oost-Europa, Azië, Afrika en Noord- en Zuid Amerika worden veel meer pompoenen gegeten dan in West-Europa. Maar de pompoen is in opkomst. De afgelopen jaren zie je ze in steeds meer winkels en in steeds grotere hoeveelheden.

De pompoenplant is heel veelzijdig. Behalve de pompoenen zelf zijn er meer delen die eetbaar zijn. In dit boek staan alleen recepten met de pompoenen zelf. Maar er zijn meer delen van de pompoenplant die je kunt eten.

De bloemen hebben een zachte delicate smaak. In Nederland zie je ze niet of nauwelijks in de winkels, maar kijk maar eens in zonnige buitenlanden, daar zijn ze soms wel te koop. Ook volkstuinders kunnen volop genieten van de pompoenbloemen. Als je de vrouwelijke bloemen plukt nadat die zijn bevrucht dan verminderd het plukken van de bloemen de pompoenoogst niet. Je kunt de bloemen vullen met bijna elk denkbaar mengsel. Je kunt ze ook tempura bereiden, dus met een beslagje rondom en dan frituren. Ook lekker zijn de bloemen in pannenkoeken. Leg het beslag in de pan en drapeer er een bloem in.

De pitten zijn heerlijk over de rijst of andere granen of door de sla. De pitten die je uit de pompoen haalt hebben nog een extra schilletje rondom de lekkere kern. Je kunt de pitten drogen en ze dan uit hun schilletje knakken zoals je dat ook wel ziet bij zonnebloempitten. Pompoenpitten zijn duidelijk lekkerder als je ze eerst even roostert. Dat kan door ze een paar minuten in een droge koekenpan te leggen. Een koekenpan dus waar je geen boter of olie aan hebt toegevoegd. Blijf erbij, roer regelmatig. De pitten zijn klaar als de meeste ervan iets bol staan en een beetje bruin kleuren. Ook lekker is het om als de pitten bijna klaar zijn een beetje zoute sojasaus over de pitten te doen, nog even doorroeren en dan het vuur uit te zetten. De pitten krijgen dan een zoutig jasje. Van de pitten wordt ook een heel smakelijke olie gemaakt, de pompoenpitolie.

De stengeltjes worden in Japan ook gegeten. De korte aanzetjes van de plant naar de pompoen zijn vezelig en je kunt er dus mooi groentepakketjes mee dicht binden.

De bladeren worden op bijvoorbeeld Curaçao gebruikt als geneesmiddel. Overigens kan je van de bladeren ook mooie schalen maken.

De jonge stengelkoppen worden in Midden Amerika als delicatesse gezien.

plantenfamillie
 

"Het Pompoenenboekje" is uitgegeven door Uitgeverij Schors - Amsterdam - 2007
ISBN 978-90-6378-733-2 - NUR 444, 441, 720 - SBO 30